De energiebesparingsplicht geldt voor bedrijven en instellingen die per jaar meer dan 50.000 kWh elektriciteit of meer dan 25.000 m³ aardgas (of het equivalent daarvan) verbruiken. Dat zijn geen grote getallen. Een productiebedrijf met een stoomketel, een zorginstelling, een wasserij of een groot kantoorpand zit er meestal ruim boven.
De plicht staat sinds 2024 in het Besluit activiteiten leefomgeving (artikel 5.15) en het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 3.84), onderdeel van de Omgevingswet. Daarvoor stond hij in het Activiteitenbesluit. De regels zijn in juli 2023 aangescherpt. Sindsdien gaat het niet alleen om energie besparen, maar om "verduurzaming van het energiegebruik". Daar vallen drie soorten maatregelen onder:
- Energie besparen: minder stroom en gas verbruiken, bijvoorbeeld door isolatie, ledverlichting of een frequentieregelaar op een pomp.
- Zelf duurzame energie opwekken: bijvoorbeeld zonnepanelen, tot maximaal je eigen jaarverbruik.
- Overstappen op een energiedrager met minder CO2: bijvoorbeeld van gas naar een warmtepomp.
Twijfel je of je eronder valt? RVO heeft een Wetchecker energiebesparing. In een paar vragen zie je welke plichten voor jouw locatie gelden.
Wat moet je doen: alle maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder
De kern van de plicht is één regel: je moet alle maatregelen nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Niet een paar, niet de makkelijkste, maar allemaal. Per 1 juli 2027 wordt dat naar verwachting 7 jaar (zie verderop).
Om het uitzoekwerk te beperken heeft de overheid de Erkende Maatregelenlijst (EML) gemaakt. Daarop staan 160 maatregelen waarvan al is uitgerekend dat ze zich binnen 5 jaar terugverdienen. De lijst is sinds 2023 niet meer per bedrijfstak ingedeeld, maar in drie delen:
- Gebouwen (G): isolatie van de schil, verlichting, verwarming, ventilatie, warm tapwater.
- Faciliteiten (F): stoominstallaties, perslucht, koeling, elektromotoren, grootkeukens.
- Processen (P): procesapparatuur, drogen, procesbaden, opslagtanks, datacenters.
Je bekijkt welke maatregelen op jouw situatie van toepassing zijn en voert die uit. Staat een maatregel niet op de lijst maar verdient hij zich wel binnen 5 jaar terug? Dan ben je ook verplicht hem te nemen. De EML is een hulpmiddel, geen grens. De volledige lijst staat in de informatiebank van RVO.
Direct uitvoerbaar of op een natuurlijk moment
Bij elke maatregel staat of hij "direct uitvoerbaar" is (een zelfstandig moment) of dat je hem mag uitvoeren op een natuurlijk moment, zoals bij vervanging of een grote onderhoudsbeurt. Het isoleren van leidingen en appendages is bij vrijwel alle isolatiemaatregelen direct uitvoerbaar. Je kunt er dus niet mee wachten tot de volgende verbouwing.
Bij de energiebesparingsplicht hoort de informatieplicht. Eens in de 4 jaar rapporteer je welke erkende maatregelen je hebt uitgevoerd, welke niet en waarom niet. Dat doe je per maatregel via het eLoket van RVO. Je omgevingsdienst gebruikt die rapportage om te controleren.
De vorige ronde sloot op 1 december 2023. De volgende deadline is 1 december 2027. Dat lijkt ver weg, maar een maatregel die je in 2027 nog moet uitvoeren, wil je in 2026 inplannen. Zeker als hij samenvalt met een onderhoudsstop.
Let op wie moet rapporteren. Voor gebouwmaatregelen is dat altijd de eigenaar van het gebouw. Voor proces- en installatiemaatregelen is dat het bedrijf dat de activiteit uitvoert. Huur je een pand? Dan rapporteer jij over je installaties en de verhuurder over het gebouw.
Onderzoeksplicht en EED-auditplicht voor grote verbruikers
Verbruik je per jaar meer dan 10 miljoen kWh stroom of meer dan 170.000 m³ aardgas(equivalent)? Dan geldt in plaats van de informatieplicht de onderzoeksplicht. Je laat dan een onderzoek uitvoeren naar alle mogelijke maatregelen, inclusief een scan van de technische isolatie van je installaties. Ook dit rapport gaat naar het eLoket van RVO. Per 2027 vervalt de onderzoeksplicht voor 28 sectoren, waaronder ziekenhuizen en de glastuinbouw. Die schuiven naar de informatieplicht.
Daarnaast is er de Europese EED-auditplicht voor grote ondernemingen: 250 fte of meer, of een omzet boven € 50 miljoen met een balanstotaal boven € 43 miljoen. Ook die audit doe je eens per 4 jaar. De herziene Europese richtlijn koppelt de auditplicht straks aan het energieverbruik (10 TJ per jaar of meer). Wanneer dat in Nederland ingaat, is nog niet definitief. Kijk op rvo.nl voor de actuele stand.
Welke erkende maatregelen gaan over je installaties?
Voor bedrijven met een stoomketel, procesinstallatie of ketelhuis zit de grootste verplichte besparing vaak niet in het gebouw, maar in de installatie. Deze isolatiemaatregelen staan op de EML en zijn allemaal direct uitvoerbaar:
- FB6: isoleer stoomleidingen en appendages (flenzen, kleppen, afsluiters).
- FB5: isoleer ongeïsoleerde warme delen van de stoomketel, zoals mangaten en het achterfront.
- PE2: isoleer warme productleidingen en appendages in procesinstallaties.
- GC4: isoleer verwarmingsleidingen en appendages in onverwarmde ruimtes, zoals de stookruimte.
- GE1: isoleer warmwaterleidingen en appendages (de ringleiding van het tapwater).
RVO noemt bij deze maatregelen zelf het "isolatiematras" als oplossing voor appendages: afneembaar, zodat de afsluiter bereikbaar blijft voor onderhoud. Hoeveel één ongeïsoleerde afsluiter kost, welke voorwaarden gelden en hoe je de maatregel aantoont bij je omgevingsdienst, lees je op onze pagina over erkende maatregelen voor het isoleren van leidingen en appendages.
